Khám phá huyền tích đền thờ Mẫu Liễu Hạnh dưới chân Đèo Ngang. Nơi lưu giữ công đức của Thánh Mẫu và tìm hiểu lễ hội rước sắc phong mùng 3/3 Âm lịch.

Chuyện kể về Mẫu Liễu Hạnh ở đèo ngang được sữ sách và các bậc cao niên kể lại như sau: Ngày xưa ở trên Thiên Đình, Ngọc Hoàng có một cô con gái tên là Liễu Hạnh, tính tình phóng túng, ngang bướng, không chịu theo khuôn phép nhà Trời. Ngọc Hoàng hết lòng dạy dỗ nhưng vô ích, cô vẫn chứng nào tật ấy. Giận vì trong nhà có con gái hư, không thể làm gương cho muôn họ, Ngọc Hoàng quyết định trị tội để cho con tu tỉnh. Nhân một lần Liễu Hạnh phạm lỗi (làm vỡ chén ngọc), Ngọc Hoàng liền đày xuống trần trong thời hạn ba năm. Sau khi xuống trần, Liễu Hạnh hóa thân thành một cô gái xinh đẹp, dựng một lều quán ở chân núi Đèo Ngang. Đây là nơi rừng núi vắng vẻ, cây cối um tùm, rắn rết và hung thú nhiều vô kể nhưng cũng là nơi có con đường Thiên lý Bắc - Nam vắt qua nên hằng ngày không bao giờ ngớt khách bộ hành qua lại. Từ xưa đến nay, vì sợ giặc cướp và thú dữ, rừng thiêng nước độc cho nên nhân dân không ai dám đến định cư, sinh sống. Chỉ có Liễu Hạnh khi bị đày xuống trần gian trong lúc vân du tứ hải lại nhận ra nơi này phong cảnh hữu tình, thế đất vượng có thể chọn làm chốn dung thân nên hóa thành một cô gái xinh đẹp rồi mở quán bán nước bên cạnh đường thiên lý Bắc – Nam.

Bất kỳ ai lên xuống Đèo, đã đi qua quán, không thể không ghé đến nghỉ chân, uống nước, huống gì trong quán lại có thêm cô gái tuyệt sắc.

Từ khi bị đày, Liễu Hạnh vẫn chưa từ bỏ được nết cũ, khinh mạn và trêu chọc mọi người. Cho nên, hễ ai vào quán ăn bánh uống nước rồi tiếp tục ra đi thì không sao; nhưng nếu thấy chủ quán xinh đẹp mà giở thói cợt nhã hoặc có ý cậy sức, cậy thế cậy thần làm điều bất chính thì nàng quyết trị tội, không tha, lúc trở về không lăn ra chết cũng trở thành điên rồ ngây dại.

Từ ngày mở quán, ban ngày Liễu Hạnh là một cô gái xinh đẹp, thùy mỵ, bán nước kiếm sống, nhưng đêm đến Cô là một vị thần trừng trị những kẻ tham quan, vô lại, các toán giạc cướp đường thường xuyên xuất hiện quấy nhiễu nhân dân và người qua đường đồng thời đuổi các loài thú hung dữ, rắn rết cọp beo. Trong ba năm (là thời hạn ở nhân gian) Mẫu Liễu Hạnh đã làm cho vùng đất dưới chân núi đèo ngang từ một nơi rừng thiêng nước độc trở thành một vừng đất địa linh nhân kiệt để cho nhân dân có thể sinh sống, định cư, xây dựng làng xã ngày càng trù phú cho nên di dân một số nơi ở miền bắc đã vào đây khai hoang lập làng.

Hết hạn ba năm, Mẫu Liễu Hạnh (không bệnh mà hóa) lại trở về trời nhưng Mẫu luôn nhung nhớ quê hương và thường xuyên hiển linh tạo phúc cho nhân dân, giúp đỡ nhân dân trừng trị những kẻ gian, ác, giúp dân khai hoang, lập nghiệp, tạo ra mưa thuận gió hòa để cây trồng tươi tốt, vật nuôi phát triển. Để cảm ơn công đức của Mẫu Liễu Hạnh và để con cháu đời sau tiếp tục ghi nhớ công ơn của Mẫu cho nên Các Hương hào lý trưởng, các cụ cao niên trong làng họp nhau lại và lập Đền thờ Mẫu Liễu Hạnh ngay tại vị trí Mẫu mở quán bán nước để con cháu đời đời phụng thờ. Đồng thời hằng năm vào ngày 3/3 âm lịch là ngày mà Mẫu Liễu Hạnh “không bệnh mà hóa” nhân dân thôn Vịnh Sơn tổ chức lễ hội rất rầm rộ,(còn gọi là húy Kỵ/hoặc Giổ bà) trong lễ hội có rước sắc phong thần vị của các vị thần thành hoàng qua đền Công Chúa Liễu Hạnh để hầu bà.