Đền Thánh Mẫu Liễu Hạnh – địa chỉ đỏ văn hóa tâm linh trên quê hương Phú Trạch
Nằm dưới chân Đèo Ngang hùng vĩ, Đền thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh không chỉ là một điểm đến tín ngưỡng linh thiêng mà còn là một "địa chỉ đỏ" mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa của xã Phú Trạch. Công trình này là niềm tự hào của nhân dân địa phương, nơi lưu giữ những giá trị truyền thống tốt đẹp và đạo lý uống nước nhớ nguồn, bày tỏ lòng biết ơn đối với bậc tiền nhân đã có công khai khẩn, che chở cho dân lành.
Huyền tích Thánh Mẫu giáng trần chốn Đèo Ngang
Gắn liền với sự hình thành của ngôi đền là truyền thuyết về Thánh Mẫu Liễu Hạnh, một trong "Tứ bất tử" của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Tương truyền, bà là con gái thứ hai của Ngọc Hoàng mang tên Quỳnh Hoa. Trong lần giáng thế thứ ba, bà đã chọn vùng đất hoang sơ dưới chân Đèo Ngang làm nơi trú ngụ và hóa thân thành một cô gái mở quán nước nhỏ ven con đường thiên lý Bắc - Nam.
Trái với vẻ ngoài của một người bán hàng bình thường, bà đã dùng phép thuật và lòng từ bi để cứu nhân độ thế. Lúc sinh thời tại đây, bà giúp dân bản địa xua đuổi thú dữ, đẩy lùi dịch bệnh và tận tình chỉ dạy nhân dân cách trồng lúa nước. Nhờ ân trạch của bà, vùng đất dưới chân đèo ngày càng quy tụ đông đảo người dân đến sinh sống, cải tạo nơi rừng thiêng nước độc thành những xóm làng trù phú. Ghi nhớ công ơn to lớn ấy, nhân dân xã Phú Trạch đã lập đền thờ phụng ngay tại nơi bà từng mở quán để đời đời hương khói.
Cảnh quan đắc địa và nét đẹp kiến trúc truyền thống
Đền Thánh Mẫu Liễu Hạnh tọa lạc tại vị trí vô cùng đắc địa, nằm sát Quốc lộ 1 và ngay gần cửa hầm Đèo Ngang thuộc địa phận xã Phú Trạch. Ngôi đền sở hữu thế đất phong thủy tuyệt đẹp với lưng tựa vào dãy Hoành Sơn vững chãi, mặt hướng ra Biển Đông bao la, và ngay phía trước là một hồ nước trong xanh, hiền hòa. Quần thể đền được xây dựng trên một khu đất bằng phẳng rộng hàng nghìn mét vuông, rợp bóng cây xanh, tạo nên không gian thanh tịnh, tôn nghiêm và mang lại cảm giác bình yên cho bất cứ ai ghé thăm. Đền có nhiều không gian đẹp để du khách chụp ảnh kỷ niệm khi đến chiêm bái.
Về tổng thể kiến trúc, đền được phân chia thành hai khu vực chính trải dài trên trục không gian dài hơn 100 mét và rộng khoảng 30 mét. Đền Tiền là nơi thờ phụng chính, có bề dày lịch sử lâu đời khi được xây dựng từ năm 1557 dưới triều Hậu Lê. Bên trong Đền Tiền hiện đang tôn trí ba pho tượng uy nghi. Nối tiếp là Đền Hậu mang đậm nét kiến trúc nhà rường Huế truyền thống. Trải qua bao thăng trầm của thời gian, từ một không gian khiêm tốn, đền đã được chính quyền và nhân dân địa phương quan tâm tôn tạo, trùng tu và xây dựng thêm nhiều hạng mục khang trang nhưng vẫn giữ trọn vẹn nét mỹ quan Á Đông cổ kính.
Phát huy giá trị di tích và điểm đến du lịch tâm linh
Với những giá trị lịch sử và tín ngưỡng sâu sắc, vào năm 2000, Đền Thánh Mẫu Liễu Hạnh đã vinh dự được công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh. Tiếp nối niềm tự hào đó, đến tháng 10 năm 2024, công trình chính thức được công nhận là Điểm du lịch tâm linh, khẳng định vị thế quan trọng trên bản đồ du lịch của địa phương, đáp ứng trọn vẹn nhu cầu tín ngưỡng của người dân và khách bộ hành khi đi ngang qua Đèo Ngang.
Hằng năm, cứ vào ngày mùng 3 tháng 3 Âm lịch, chính quyền và nhân dân xã Phú Trạch lại long trọng tổ chức lễ giỗ Công chúa Liễu Hạnh. Đây là sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng trọng đại, quy tụ đông đảo người dân và du khách thập phương về dâng hương, chiêm bái. Tại buổi lễ, mọi người cùng nhau dâng lên các lễ vật mộc mạc mang đậm hương vị quê hương như trái cây, bánh kẹo, cháo nổ để tưởng nhớ công đức của Thánh Mẫu. Lễ hội không chỉ là dịp để tri ân cội nguồn mà còn là không gian gắn kết cộng đồng, nơi mọi người cùng gửi gắm ước nguyện cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, chung tay xây dựng quê hương Phú Trạch ngày càng văn minh, giàu đẹp.